Buurtgerichte zorg

Uit Eerstelijnszones
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De actieve zorgzame buurt als toekomstmodel voor Vlaanderen en Brussel[1][2][3][4][5]

Op één lijn voor zorgzame buurten[bewerken | brontekst bewerken]

Als ELZ dienden wij in 2018 een project in binnen de oproep “Kwetsbare ouderen ondersteunen: thuis en in de buurt” van de Koning Boudewijnstichting. Het project werd niet geselecteerd, maar desalniettemin willen wij aan de slag gaan met de buurt als actieradius. Wij nemen deze intentie mee als één van de werven waaraan zal gewerkt worden onder aansturing van de voorlopige zorgraad.

De buurt wordt geherwaardeerd als de evidente biotoop voor de toekomstige organisatie van het ondersteunings-, hulp- en zorgaanbod in Vlaanderen om de zorg en hulp voor iedereen bereikbaar, beschikbaar en betaalbaar te maken.

De overheid rekent steeds meer op deze vermaatschappelijking van de zorg. Deze heeft enkel kans op slagen als hiervoor de juiste context voor gecreëerd wordt.

Buurt ?[bewerken | brontekst bewerken]

Een buurt is een aaneensluitend onderdeel van een gemeente of stad. Bij het afbakenen van een gebied voor buurtgerichte zorg zijn werkbare schaalgrootte, samenstelling van de bevolking, aanwezigheid van zorg- en welzijnsactoren relevante criteria.

Buurtzorg ?[bewerken | brontekst bewerken]

Een werkgroep olv professor Verté omschrijft buurtzorg als volgt:

  • Buurtzorg is een sociaal model, dat welzijn beoogt van alle buurtbewoners en de sociale cohesie versterkt.
  • Buurtzorg stimuleert de aanpassing van woningen en openbare ruimte, opdat mensen langer thuis kunnen blijven wonen
  • Buurtzorg bundelt alle krachten op lokaal vlak. Samenwerking professionele actoren, informele zorgverleners, buren, vrijwilligers en mantelzorgers.
  • Buurtzorg verlaagt de kosten van de zorgverlening, via preventie en goede samenwerking. Als mensen langer thuis kunnen blijven wonen, zal er minder (snel) nood zijn aan residentiële opvang.

Buurtzorg als sociaal model dat welzijn beoogt van alle buurtbewoners en de sociale cohesie versterkt[bewerken | brontekst bewerken]

  • Het buurt- of buurtniveau biedt om te beginnen het voordeel van fysieke bereikbaarheid, naast het comfort van wat vertrouwd en eigen is. De mantelzorg en het sociale weefsel zijn dààr aanwezig en beschikbaar. Niet alleen benutten van, maar ook het gaaf houden en versterken van het sociaal weefsel is belangrijk in buurtzorg.
  • In een actief zorgzame buurt voelen mensen zich thuis, er zijn ontmoetingsplekken die sociaal contact stimuleren.
  • Vanuit de inspanningen die geleverd worden in functie van het versterken van sociale netwerken ontstaat een band tussen mensen, de basis voor onderlinge hulp.

Buurtzorg stimuleert de aanpassing van woningen en openbare ruimte, opdat mensen langer thuis kunnen blijven wonen[bewerken | brontekst bewerken]

  • Aangepaste huisvesting en een in elke opzicht toegankelijke publieke ruimte voor zorg en welzijn, voor iedereen. Dit impliceert hulp bij onderhoud en aanpassing van de woning, voldoende aangepaste woonvormen, gevoel van  veiligheid, een herkenbaar aanspreekpunt waar elke bewoner terecht kan voor informatie en hulp.
  • Ook veilige voetpaden/straten, voldoende winkels, toegankelijke gebouwen, aanwezigheid van openbaar vervoer…

Buurtzorg bundelt alle krachten op lokaal vlak. Samenwerking professionele actoren, informele zorgverlener, buren, vrijwilligers en mantelzorgers.[bewerken | brontekst bewerken]

  • Buren, vrijwilligers en mantelzorgers, thuiszorgdiensten, vrije beroepen, buurtoverschrijdende diensten (ziekenhuizen, palliatieve diensten…) en belendende sectoren zoals sport, ruimtelijke ordening, lokaal sociaal beleid zijn partners in het buurtzorgverhaal. Een goede samenwerking tussen hen is een voorwaarde tot slagen.
  • Door lokaal actief samen te werken op vlak van preventie, detectie en interventie kunnen middelen worden uitgespaard om de stijgende vraag aan hulp en zorg op te vangen.
  • Samenwerking tussen professionele en informele zorgverleners is niet alleen kostenbesparend. Deze erkenning van de pzon en zijn mantelzorgnetwerk als volwaardige partners in zorg en welzijn brengt relevante en unieke  kennis binnen.
  • Een op buurt-of buurtniveau verankerde organisatie van zorg- en welzijn maakt de verschillende actoren minder anoniem voor elkaar, leidt tot meer kennis van mekaars aanbod en deskundigheid, tot een vlottere info-doorstroming, tot meer contact, tot snellere detectie van noden en zorgsituaties      

Buurtzorg, een  nieuwe manier van werken[bewerken | brontekst bewerken]

Iedereen in de buurt is er bij betrokken:  gezinsleden, buren, vrijwilligers, verenigingen, specialiseerde hulp- en zorgverstrekkers, mantelzorgers…

Voorwaarden:

  • organisaties en diensten ontwikkelen een complementair aanbod
  • het aanbod is voor iedereen toegankelijk
  • samenwerking over de grenzen van organisaties, sectoren en zuilen heen

Omdat een buurt en zijn bewoners constant evolueren en veranderen is de lokale invulling en organisatie van buurtzorg  ook een permanent proces van verandering.

Actoren in buurtzorg[bewerken | brontekst bewerken]

  • De pzon staat centraal met respect voor zijn autonomie en zelfbeschikking en met extra aandacht voor de meest kwetsbaren. Stil  staan bij wat de pzon in zijn dagelijks leven nodig heeft en prioritair vindt is de basis van het lenigen van zijn nood.  Denken vanuit levensdoelen en het implementeren van methodieken tot bepalen daarvan is hierin belangrijk. Het is de bedoeling  dat iedere pzon weet waar hij terecht kan, de dienstverlening krijgt die hij nodig heeft 7/7 - 24u/24. Hij wordt ondersteund om voor zichzelf te zorgen, zolang mogelijk zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen, gestimuleerd  om tijdig na te denken over andere woonvormen, woningaanpassing enz
  • De informele hulp- en zorgverleners: zijn de 1ste partners in buurtzorg : buren voor kleine klussen en sociaal contact, lokale verenigingen en sociale organisaties  kunnen een rol spelen in het vermijden van sociaal isolement via hun aanbod en hun netwerk van vrijwilligers die ook ingezet kunnen worden voor randtaken in het dagelijks leven. Mantelzorgers nemen met  grote overgave zware engagementen op. Zowel vrijwilligers als mantelzorgers hebben nood aan informatie, ondersteuning en begeleiding.
  • De professionele dienst- en zorgverleners
  • Professionele hulp- en zorgverleners kennen hun buurt en vice versa. Zij werken er samen met elkaar. Buurtzorg impliceert maatwerk, maatwerk impliceert samenwerking en netwerken. Goede afspraken zorgen voor taakverlichting,  taakverheldering, meer efficiëntie. Betrokkenheid van verschillende partners zorgt voor gedeelde verantwoordelijkheid.
  • Voor de pzon is de professional is niet enkel zorgverstrekker, maar ook de coach die inspeelt op de eigen mogelijkheden zonder in hun plaats te plannen, te organiseren, over te nemen.
  • De WWOL zijn niet enkel aanwezig in het decor, maar waar mogelijk worden zij betrokken bij welzijns- en zorgacties (individueel of collectief).

Samenwerking - de ruggengraat van buurtzorg[bewerken | brontekst bewerken]

  • Buurtzorg Is nieuw gegeven dat  structureel samenwerken over de grenzen van de eigen organisatie veronderstelt. Personeel moet hierbij betrokken worden, opgeleid en gestimuleerd worden. 
  • Buurtzorg vraagt niet alleen een nieuwe mindset voor alle betrokkenen. We hebben ook nood aan  gemakkelijk hanteerbare en systematische werkmodellen die de concrete samenwerking vorm geven met  inbreng van alle betrokken partijen (professionele en niet professionele krachten) - een integraal en geïntegreerd model waar iedere partner zijn specifieke rol heeft.
  • Dergelijke modellen zijn momenteel onbestaande in Vlaanderen, maar gemeengoed in Nederland. Naast het ontwikkelen zal er ook werk moeten gemaakt worden van het introduceren ervan, het vertrouwd maken met nieuwe begrippen, nieuwe rollen. Niet alleen naar personeel  van zorg en welzijn toe, maar algemeen maatschappelijk.

Hoe kan het werken ?[bewerken | brontekst bewerken]

Een werkgroep olv prof. Verté formuleerde volgende richtlijnen en aanbevelingen mbt de realisatie van buurtzorg:

Maak afspraken rond buurtzorgregie[bewerken | brontekst bewerken]

  • Buurtzorgregie beoogt een zo goed mogelijke samenwerking tussen alle partners.
  • De buurtzorgregisseur is de procesbegeleider.

Vorm een lokaal netwerk[bewerken | brontekst bewerken]

  • Betrek alle relevante partners
  • Organiseer vertegenwoordiging van buren, vrijwilligers en mantelzorgers

Maak een grondige analyse van de buurt[bewerken | brontekst bewerken]

Vaak zijn er al allerlei kwantitatieve gegevens beschikbaar vanuit eerdere monitors, onderzoeken en de gemeentelijke administratie. Maar ga ook op zoek naar kwalitatieve gegevens. Licht de buurt, kern of dorp door om een goed zicht te krijgen op wat er in de buurt speelt, waar de kracht en ontwikkelkansen liggen, maar ook welke ondersteuning voor kwetsbare burgers nodig is. Bekijk ook of de beschikbare diensten en voorzieningen goed aansluiten. Maak de buurtanalyse samen met maatschappelijke organisaties en bewoners en maak vervolgens ook in co-creatie keuzes en formuleer samen verbeteringen of speerpunten.

Maak Werkafspraken[bewerken | brontekst bewerken]

  • Kennismaking en overleg tussen de professionelen
  • Samen dedectie van alle zorgbehoevenden doen
  • In onderling overleg de dispatching, de toeleiding en doorverwjjzing  organiseren
  • Afspraken maken om de efficiëntie van de hulpverlening te verhogen….

Investeer in informele zorg[bewerken | brontekst bewerken]

  • ontwikkelen van een afsprakennota om de samenwerking tussen informele en formele zorgverstrekkers te bevorderen
  • stimuleren van ontmoetingsmomenten en initiatieven die sociale cohesie verbeteren
  • info- en meldpunt organiseren waar iedereen terecht kan voor informatie en advies, waar informele zorgverstrekkers terecht kunnen voor ondersteuning en coaching, van waaruit buren, vrijwilligers ingeschakeld worden, van waaruit toegezien wordt dat iedere zorgbehoevende een steun en toeverlaat heeft….Kan met verschillende buurten samen gebeuren, lokaal of bovenlokaal.

Investeer in communicatie[bewerken | brontekst bewerken]

  • Opmaken van een communicatieplan op maat van de buurt
  • Belang van mond-tot-mond reclame. Contacten uitbouwen met initiatieven en organisaties in de buurt
  • ICT-ondersteuning bieden voor info en contact

De buurtzorgregisseur[bewerken | brontekst bewerken]

Stuurt de lokale samenwerking aan tussen alle partners op niveau van de organisaties. Hij is de spilfiguur in het lokale netwerk. Hij werkt niet op niveau van de individuele pzon en wordt bij voorkeur aangeworven door een lokale overheid.

Zijn/haar opdracht:

  • De sociale cohesie en het buurtgevoel mee te stimuleren
  • Bevorderen van de samenwerking tussen de partners op vlak van taakafspraken, inzet personeel, gebruik van infrastructuur, doorbreken van schotten tussen organisaties….
  • Organiseren van buurtcommunicatieplan
  • Organiseren van infopunt
  • Leemtes in de hulp- en zorgverlening detecteren
  • Woningaanpassingen stimuleren….

Hoe vindt de cliënt de juiste hulp en zorg?[bewerken | brontekst bewerken]

  • detectie van de hulpvragen: spontaan(via familie, buren…)  of actieve opsporing (door permanente contacten met partners en organisaties actief in de buurt, door systematische huisbezoeken door vrijwilligers, door een goede samenwerking met vrijwilligers en buren.
  • Toeleiding: zoektocht wie het best geplaatst is om hulp of zorg te bieden.
  • De steun en toeverlaat: is de individuele zorgcoach van de zorgbehoevende. Is vaak een familielid, buur, soms de gezinshelpster en maatschappelijk assistente, verpleegster. Voor wie dit heeft, zoekt het buurtnetwerk iemand. De zorgcoach staat in voor de praktische organisatie van de hulp- en zorgverlening. (welke hulp is nodig? Waar is de hulp beschikbaar? Maakt het leven aangenaam door bezoeken, uitstappen…, )

Rol van ICT[bewerken | brontekst bewerken]

  • Kan een meerwaarde bieden voor contact, veiligheid, communicatie met diensten…
  • In 2019 rolt de stad Dendermonde een “Smart City”project uit, waarin de mogelijkheden van ICT-toepassingen binnen zorg verkend worden.

Financiering en regelgeving[bewerken | brontekst bewerken]

  • Verschuiving van middelen is noodzakelijk.
  • 608 actief zorgzame buurten: één per schijf van 15 000 inwoners met als opdracht:
  • Lokale netwerkvorming, bevordering samenwerking en afspraken buurtregie
  • Aanwerving buurtzorgregisseurs
  • Ondersteuning sociale cohesie
  • Ondersteuning detectie en informele zorgverlening
  • Organisatie infopunt en communicatie, ICT implementatie
  • Cliënten maken gebruik van persoonsgebonden financiering.
  • Daarnaast nog financiering nodig voor extra opdrachten: ICT, klusjesdienst, verhuisdienst….Eventueel kan bijdrage gevraagd worden aan de cliënt naast financiering door andere maatschappelijke actoren en overheden.

Projecten[bewerken | brontekst bewerken]

De buurt is terug van weggeweest, getuige de vele projecten die overal in Vlaanderen gerealiseerd worden rond de herwaardering van de buurt als actieterrein voor zorg en welzijn. In bijlage voegen wij een aantal modellen toe.

Regelmatig verschijnen projectoproepen rond dit thema.

De Koning Boudewijnstichting is op dat vlak actief. Recent lanceerde ook het Netwerk Duurzame Mobiliteit samen met Cera en het Innovatiesteunpunt het Buurtpunt als kapstok voor projecten waarin verschillende diensten en vervoersaanbod afstemen op lokale noden, wensen en mogelijkheden. Hierrond wordt ook een lerend netwerk opgezet.

Deze oproepen kunnen voor onze ELZ de mogelijkheid bieden om lokaal samenwerken tussen pzon, mantelzorgers, vrijwilliges en professionals aan de praktijk te toetsen.